Rola sztucznej inteligencji w nauczaniu religii w polskich szkołach
Słowa kluczowe:
sztuczna inteligencja, nauczanie religii, katecheza, edukacja cyfrowa, etyka technologii, katecheta, nauczanie spersonalizowane, edukacja religijna, multimedialne narzędzia nauczające, transformacja cyfrowa w edukacjiAbstrakt
Niniejszy artykuł analizuje możliwości, wyzwania i skutki wykorzystania sztucznej inteligencji (SI) w procesie katechezy. Punktem wyjścia jest obserwacja dynamicznego rozwoju narzędzi cyfrowych, które mają coraz silniejszy wpływ na edukację współczesną. Część teoretyczna omawia nauczanie Kościoła na temat SI ze szczególnym naciskiem na refleksje papieża Franciszka i inicjatywę „Wezwanie Rzymu na rzecz Etyki AI”. Podkreślono, że żadna technologia nie może zastąpić stosunków międzyludzkich ani autentycznego świadectwa wiary katechety. Zwrócono również uwagę na teologiczne i etyczne aspekty SI, które chociaż ulepszają życie i procesy poznawcze, stanowią zagrożenie dla wolności i godności człowieka. Część praktyczna zaprezentowała narzędzia wspierające katechetów i uczniów. Analiza barier wdrażania wskazuje na trzy główne problemy: niewystarczające przygotowanie cyfrowe katechetów, ograniczenia infrastruktury w szkołach oraz dylematy etyczne i prawne związane z ochroną danych i nadzorem nad algorytmami. Wnioski podkreślają, że sztuczna inteligencja powinna pełnić rolę wspierającą w nauczaniu religii – wspierającą, ale niezastępującą katechety. Kluczowym wyzwaniem jest znalezienie równowagi między nowoczesnością a misją edukacji chrześcijańskiej, opartą na relacji, dialogu i świadectwie wiary.
Bibliografia
„Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”. Załącznik do uchwały nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. (poz. 23), https://web.archive.org/web/20250615060707if_/https://www.gov.pl/attachment/fc404068-7a75-4404-8167-a66fb73c067f.
Bartkowiak G., Wykorzystywanie psychologicznych koncepcji uczenia się przez kandydatów na nauczycieli i nauczycieli aktywnych zawodowo, „Kwartalnik Naukowy Uczelni Vistula” 2018, nr 2(56).
Bednarek J., Lubina E., „Kształcenie na odległość”. Podstawy dydaktyki, Warszawa 2018.
Bielinowicz A., Rozwój kompetencji informatycznych nauczycieli religii w archidiecezji warmińskiej, Olsztyn 2020.
Celary I., Katecheza rodzinna, „Teologia Praktyczna” 2013, nr 4.
Deitel P., Deitel H., Python dla programistów, Gliwice 2020.
Duch W., Korbicz J., Rutkowski L., Tadeusiewicz R., „Biocybernetyka”. Sieci neuronowe, Warszawa 2021.
Eijk W.J., Niech Kościół ewangelizuje chatboty, https://www.ekSI.pl/prymas-holandii-niech-kosciol-ewangelizuje-chatboty/.
Europe fit for the Digital Age: Commission proposes new rules and actions for excellence and trust in Artificial Intelligence, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_1682.
European Commission, „WHITE PAPER”. On Artificial Intelligence – A European approach to excellence and trust, Bruksela, 19 lutego 2020 r.
EWTN, Dlaczego sztuczna inteligencja wymaga naszej uwagi?, https://ewtn.pl/aktualnosci/etyczne-i-moralne-wyzwania-sztucznej-inteligencji-w-swietle-nauczania-kosciola-katolickiego/.
Floridi L., „The Ethics of Artifi cial Intelligence”. Principles, Challenges, and Opportunities, Oxford 2023.
Franciszek, „Sztuczna inteligencja i pokój”. Orędzie na 57. Światowy Dzień Pokoju 1 stycznia 2024 r., Watykan, 8 grudnia 2023 r.
Hodges A., „Alan Turing”. Enigma, Warszawa 2014.
Jan Paweł II, „Misja Kościoła w erze komputerów”. Orędzie na XXIV Światowy Dzień Środków Przekazu 1990, Watykan, 24 stycznia 1990 r.
Kaku M., „Fizyka przyszłości”. Nauka do 2100 roku, Warszawa 2021.
Kalisz M., Sztuczna inteligencja – osiągnięcia, zagrożenia, perspektywy, „Transformacje” 2020, nr 1-2.
Kasperski M.J., Sztuczna Inteligencja, Gliwice 2021.
Kloch J., Wstrzymanie badań nad sztuczną inteligencją nie jest możliwe, https://www. ekSI.pl/ks-prof-jozef-kloch-wstrzymanie-badan-nad-sztuczna-inteligencja-nie-jest-mozliwe/.
Klus-Stańska D., Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń, Warszawa 2015.
Kruk J., Uczenie się w środowisku i dla środowiska, „Problemy Wczesnej Edukacji” 2020, nr 3(50).
Mąkosa P., Miejsce i rola współczesnych mediów w katechezie, „Roczniki Pastoralno-Teologiczne” 2013, nr 5.
Murawski R., Sakowicz E., „Katecheza w perspektywie trzeciego tysiąclecia”. Rozmowa z Księdzem Profesorem Romanem Murawskim z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, „«Seminare». Poszukiwania naukowe” 2001, nr 17.
Nęcka E., „Inteligencja”. Geneza, struktura, funkcje, Gdańsk 2005.
Oberg A., „Souls and Selves”. Querying an SI Self with a View to Human Selves and Consciousness, „Religions” 2023, nr 14.
Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o katechizacji, Kielce 2020.
Pojawa B., Środki dydaktyczne w katechezie, w: Dydaktyka katechezy, cz. 2, red. J. Stala, Tarnów 2014.
Pomerleau D., „ALVINN”. An Autonomous Land Vehicle in a Neural Network, https://www.semanticscholar.org/paper/ALVINN%3A-An-Autonomous-Land-Vehicle-in-a-Neural-Pomerleau/7786bc6c25ba38ff0135f1bdad192f6b3c4ad0b3.
Priani E., Ramon Llull, w: The Stanford encyclopedia of philosophy, red. E.N. Zalta, Stanford 2017.
Rome Call for AI Ethics, Rzym, 28 lutego 2020 r.
Sankowska A., Sondej M., Technologia informacyjna w diagnozie i terapii pedagogicznej, w: Technologia informacyjna w procesie dydaktycznym, red. M. Tanaś, Warszawa 2015.
Siemens G., Connectivism: A Learning Theory for the Digital Age, https://www.itdl.org/Journal/Jan_05/article01.html.
Singler B., „Will SI create a religion?”. Views of the algorithmic forms of the religious life in popular discourse, „American Religion” 2023, nr 1(5).
Stala J., Istota i zasady katechezy rodzinnej, w: „Rodzina – szkoła – Kościół”. Korelacja i dialog, red. P. Tomasik, Warszawa 2013.
Sumpter D., „«Osaczeni przez liczby». O algorytmach, które kontrolują nasze życie”. Od
Facebooka i Google’a po fake newsy i bańki filtrujące, Kraków 2019.
Szabłowski S., E-learning dla nauczycieli, Rzeszów 2019.
Szepietowski M., „Kościół a sztuczna inteligencja”. Wielki potencjał to jednocześnie wielka odpowiedzialność, https://opoka.org.pl/biblioteka/X/XK/kosciol-a-sztuczna-inteligencja.
Vogt-Goliasz M., Konektywizm – teoria nauczania w XXI wieku?, https://www.llidero.com/blog/konektywizm-teoria-nauczania-w-xxi-wieku.
Walat W., Przemiany edukacji pod wpływem technologii informacyjno-komunikacyjnych, „Dydaktyka Informatyki” 2013, nr 8.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Zeszyty Formacji Katechetów
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
